Пилхе Хакан


Кăвак Тĕрĕк халăх çырăвĕ

Пирĕн эрăчченхи 1-мĕш ĕмĕртен пуçласа пирĕн эрăн 9-мĕш ĕмĕрчченхи тапхăр. Тĕрлĕрен палăксем çинче тĕрĕкле çырнă текстсем пур. Чăвашсемпе тÿррĕн çыхăнтарма пулаканнисем çуккине кура ăсчахсем чĕлхе тĕлĕшĕнчен пирĕнпе пĕр пекрех халăхсен литературине тишкереççĕ…  Тĕплĕнрех →


Пилхе Хакан Асăну çырăвĕ 735-мĕш çулта чиксе лартнă юпа çинче сыхланса юлнă. Юпан çÿллĕшĕ 3,8 метре, çыру 82 çаврăмран тăрать. Авалхи тĕрĕк тумхисене сылтăмран сулахаялла вуламалла. Турккăлла куçарнинсен çаврака скобкăрисем – ăнлантарусем, тăваткăл скобкăрисем – хушса çырнисем. … Çалкуçĕ →

#Латинла транскрипцийĕТурккăлла куçарăвĕЧăвашла куçарăвĕ – Хальлĕхе çук
D1TeŊRİ: TeG: TeŊRİ: YaRaTMıŞ: TÜRK: BİLGE: KaGaN: SaBıM: KaŊıM: TÜRK: BİLGE: —-NDA: aL—-TI: SİR: TOKuZ: OGuZ: iYİ: eDiZ: KeReKÜLüG: BeGLeRİ: BODuNI: —-: TÜRK: TeŊRİ—-:Tanrı dek Tanrı yaratmış Türk Bilge Kağan[ı]; Savım: kangım Türk Bilge —-nda al—-tı sir, Dokuz Oğuz, yeğ Ediz Kerekü’lü beğleri, bodunu, —- Türk Tanrı[sı]—-Турă пек Турă çуратнă* Тÿрк Пилхе Кахана; Шавăм: Хуньăм Тÿрк Пилхе —нче ил—-чĕ сир, Тăхăр Огуз, ??? Эдиз Керекÿлÿ Пÿйĕсем, арачĕсем, —- Тÿрк турри—- [* паянхи чĕлхепе “пултарнă” темелле. “Хуньăм” тени “аттем” тени пулать паянхи чĕлхепе, “Пÿ” (танлаштарăр, çĕрпÿ, пинпÿ) тесе “Beg” сăмаха куçарнă]
D2ÜZE: KaGaN: OLuRTuM: OLuRTUKuMA: ÖLTeÇİÇE: SaKıNıGMA: TÜRK: BeGLeR: BODuN: öGiRiP: SeBiNiP: TOŊTaMıŞ: GÖZİ: YÜGeRi KÖRTİ: BÖDKE: ÖZüM: OLıRıP: BUNÇA: aGıR: TÖRüG: TÖRT: BOLuŊDaKI: —-: İTDiM: ÜZE: KÖK: TeŊRİ: aSRA: YaGıZ: YeR: KILıNDUKDA: iKİN: aRA: KİŞİ: OGLI: KILıNMıŞ:üzerine kağan oturdum, oturduğumda öleceğini sakınan Türk beğleri, bodunu, öğirip sevinip tongtamış gözü yukarı gördü, bödge öz’üm oturup bunca ağır töreyi dört bolungdaki —-: [düzen] etdim. Üstte Kök Tanrı, altta yağız yer kılındığında ikisi arasında kişi oğlu kılınmış,
D3KİŞİ: OGLINDA: ÜZE: eÇÜM: aPAM: BUMıN: KaGaN: İSTeMİ: KaGaN: OLuRMıŞ: OLuRıPaN: TÜRK: BODuNıŊ: İLİN: TÖRÜSÜN: TUTA: BİRMiŞ: İTİ: BİRMiŞ: TÖRT: BULıŊ: KOP: YaGI: eRMiŞ: SÜ: SÜLePeN: TÖRT: BOLuŊDaKI: BODuNıG: KOP: aLMıŞ: KOP: BaZ: KILMıŞ: BaŞLıGıG: YÜKüNDüRMiŞ: TİZLiGiG: SÖKüRMiŞ: İLGeRÜ: KaDıRKaN: YIŞKA: TeGİ: KİRÜ:kişi oğlunun da üzerine eçüm, apam Bumın Kağan, İstemi Kağan oturmuş. Oturup da Türk bodunun ilini, töresini tutu vermiş, [düzen] edi vermiş. Dört bolung hep yağı imiş. sü süleyip dört bolungdaki bodunu hep almış, hep baz kılmış. Başlıyı yükündürmüş dizliyi çöktürmüş. İleri Kadırkan Yış’a değin, geri
D4TeMiRKaPıGKA: TeGİ: KONDuRMıŞ: iKİN: aRA: İDİ: OKSuZ: KÖK: TÜRK: aNÇA: OLuRUR: eRMiŞ: BİLGE: KaGaN: eRMiŞ: aLP: KaGaN: eRMiŞ: BUYRUKI: YiME: BİLGE: eRMiŞ: eRiNÇ: aLP: eRMiŞ: eRiNÇ: BeGLeRİ: YiME: BODuNI: YiME: TÜZ: eRMiŞ: aNI: ÜÇÜN: İLiG: aNÇA: TUTMıŞ: eRiNÇ: İLiG: TUTıP: TÖRÜG: İTMiŞ: ÖZİ: aNÇA: KeRGeK: BOLMıŞ:Demirkapı’ya değin kondurmuş. İkisi arasında idi uksuz Gök Türk anca oturur imiş. Bilge kağan imiş. Alp kağan imiş. Buyruğu yime bilge imiş erinç, alp imiş erinç, beğleri yime bodunu yime düz imiş. Onu[n] için ili anca tutmuş erinç. İli tutup töre [düzen] etmiş. Özü anca Kergek olmuş.
D5YUGÇI: SIGıTÇI: ÖŊRE: KÜN: TOGSıKDA: BÖKLİ: ÇÖLüGiL: TaBGaÇ: TÜPÜT: aPaR: PURuM: KIRKıZ: ÜÇKURIKaN: OTuZTaTaR: KITaYN: TaTaBI: BUNÇA: BUDoN: KeLİPeN: SIGTAMıŞ: YUGLAMıŞ: aNTaG: KÜLüG: KAGaN: eRMiŞ: aNDA: KİSRE: İNİSİ: KaGaN: BOLMıŞ: eRiNÇ: OGLITI: KaGaN: BOLMıŞ: eRiNÇ: aNDA: KİSRE: İNİSİ: eÇİSİN: TeG:Yuğcu sığıtçı önde gün doğusunda Böklü Çöl’lü İl, Tabgaç, Tibet, Apar, Rum, Kırgız, Üç Kurıkan, Otuz Tatar, Kıtay, Tatabı, bunca bodunu gelip sıgtamış yuğlamış antag kü’lü kağan imiş. Ondan kisre ini’si kağan olmuş erinç, oğulları kağan olmuş erinç, anda kisre ini’si eçisi dek
D6KILıNMaDUK: eRiNÇ: OGLI: KaNGIN: TeG: KILıNMaDUK: eRiNÇ: BİLiGSİZ: KaGaN: OLuRMıŞ: eRiNÇ: YaBLaK: KaGaN: OLuRMıŞ: eRiNÇ: BUYRUKI: YiME: BİLiGSiZ: eRiNÇ: YaBLaK: eRMiŞ: eRiNÇ: BeGLeRİ: BODuNI: TÜZSüZ: ÜÇÜN: TaBGaÇ: BODuN: TeBLiGİN: KÜRLüG: ÜÇÜN: aRMaKÇISIN: ÜÇÜN: İNiLİ: eÇİLİ: KİŊŞÜRTÜKİN: ÜÇÜN: BeGLİ: BODuNLIG:kılınmadığı erinç, oğlu kangı dek kılınmadığı erinç, bilgisiz kağan oturmuş erinç, yavlak kağan oturmuş erinç, buyruğu yime bilgisiz [imiş] erinç, yavlak imiş erinç, beğleri, bodunu düzsüz [olduğu] için, Tabgaç bodunu tebli gür [olduğu] için, armakçı [olduğu] için, iniyi eçiyi kinleştirdiği için, beğle, bodunu
D7YOŊŞURTUKIN: ÜÇÜN: TÜRK: BODuN: İLLeDÜK: İLİN: IÇGıNU: IDMıŞ: KaGaNLaDUK: KaGaNIN: YİTüRÜ: IDMıŞ: TaBGaÇ: BODuNKA: BeGLiK: URI: OGLIN: KUL: BOLDI: iŞİLiK: KIZ: OGLıN: KÜŊ: BOLDI: TÜRK: BeGLeR: TÜRK: ATIN: ITI: TaBGaÇGI: BeGLeR: TaBGaÇ: ATIN: TUTuPaN: TaBGaÇ: KaGaNKA: KÖRMiŞ: eLiG: YIL:yongşurduğu için, Türk bodunu, illediği ilini ıçgın etmiş, kağanladığı kağanını yitiri etmiş. Tabgaç bodunu’na beğlik urı oğlanı kul oldu, işilik kız oğlanı küng oldu, Türk beğleri Türk adını attı, Tabgaç beğleri [gibi] Tabgaç adını tutup, Tabgaç kağanına görmüş elli yıl.
D8İŞiG: KÜÇiG: BİRMiŞ: İLGeRÜ: KÜN: TOGSuKDA: BÖKLİ: KaGaNKA: TeGİ: SÜLeYÜ: BİRMiŞ: KURıGaRU: TeMiRKaPıGKA: TeGİ: SÜLeYÜ: BİRMiŞ: TaBGaÇ: KaGaNKA: İLİN: TÖRÜSİN: aLI: BİRMiŞ: TÜRK: KaRA: KaMaG: BODuN: aNÇA: TİMiŞ: İLLiG: BODuN: eRTiM: İLiM: ıMTI: KaNI: KiMKE: İLiG: KaZGaNURMeN: TİR: eRMiŞ:İşi gücü [Tabgaç’a] vermiş, ileri gün doğusunda Bökli kağana değin süleyi vermiş, geride Demirkapı’ya değin süleyi vermiş. Tabgaç kağana ilini, töresini alı vermiş. Türk kara kamag bodunu anca demiş[ki]: İlli boylar idim, ilim [ş]imdi hani? kime ili kazanırım ben der imiş.
D9KaGaNLıG: BODuN: eRTiM: KaGaNıM: KaNI: NE: KaGaNKA: İŞiG: KÜÇüG: BERÜRMeN: TİR: eRMiŞ: aNÇA: TİP: TaBGaÇ: KaGaNKA: YaGI: BOLMıŞ: YaGI: BOLuP: İTiNÜ: YaRaTUNU: UMaDUK: YaNA: İÇiKMiŞ: BUNÇA: İŞiG: KÜÇüG: BİRTÜKGeRÜ: SaKıNMaTI: TÜRK: BODuN: ÖLÜReYİN: URuGSıRaTaYIN: TİR: eRMiŞ: YUKaDU: BaRIR: eRMiŞ: ÜZE:Kağanlı boylar idim, kağanım hani? ne kağana işi güçü veririm ben? der imiş. Anca deyip Tabgaç kağanına yağı olmuş. Yağı olup, itine, yaratına madığından yana içikmiş. [Tabgaç] bunca işi güçü verdiğini sakınmadan Türk bodunu öldüreyim, urugsıratayım der imiş. [Türk] yokolmaya varır imiş. Üstte
D10TÜRK: TeŊRİSİ: TÜRK: IDUK: YİRİ: SUBI: aNÇA: iTMiŞ: TÜRK: BODuN: YOK: BOLMaZUN: TİYiN: BODuN: BOLÇUN: TİYiN: KaŊıM: İLTeRiŞ: KaGaNıG: ÖGüM: İLBİLGE: KaTUNıG: TeŊRİ: TÖPüSİNDE: TUTuP: YÜGeRÜ: KÖTÜRMiŞ: eRiNÇ: KaŊıM: KaGaN: YİTİYiGiRMİ: eRiN: TaŞıKMıŞ: TaŞRA: YORuYOR: TİYiN: KÜ: eŞiDiP: BaLIKDaKI: TaGIKMıŞ: TaGDakI:Türk Tanrısı, Türk ıduk yeri, suyu, anca [düzen] etmiş. Türk bodunu yok olmasın diye, boylar olsun diye, kangım İlteriş Kağanı, öğüm İlbilge Kadını Tanrı [göğün] tepesinde tutup yukarı götürmüş erinç. kangım Kağan yediyirmi erini taşıkmış. Dışarı yürüyor diye kü işitip balıkdakı takınmış, dağdakı
D11İNMiŞ: TİRiLiP: YeTMiŞ: eR: BOLMıŞ: TeŊRİ: KÜÇ: BİRTÜK: ÜÇiN: KaŊıM: KaGaN: SÜSİ: BÖRİ: TeG: eRMiŞ: YaGISI: KOYN: TeG: eRMiŞ: İLGeRÜ: KURıGaRU: SÜLeP: TİRMiŞ: KUBRaTMıŞ: KaMaGI: YeTİYüZ: eR: BOLMıŞ: YeTİYüZ: eR: BOLıP: iLSiReMiŞ: KaGaNSıRaMıŞ: BODuNıG: KÜŊeDMiŞ: KULaDMıŞ: BODuNıG: TÜRK: TÖRÜSÜN: IÇGıNMıŞ:inmiş. Dirilip yetmiş er olmuş. Tanrı güç verdiği için, kangım kağanın sü’si börü dek imiş, yağısı koyun dek imiş. İleri geri süleyip derlemiş kubratmış kamağı yediyüz er olmuş. Yediyüz er olup ilsiremiş kağansıramış bodunu, küng edilmiş kul edilmiş bodunu, Türk Töresi’ni ıçgınmış
D12BODuNıG: eÇÜM: aPAM: TÖRÜSİNÇE: YaRaTMıŞ: BOŞGURMıŞ: TÖLİS: TaRDUŞ: BODuNıG: aNDA: iTMiŞ: YaBGUG: ŞaDıG: aNDA: BiRMiŞ: BiRiyE: TaBGaÇ: BODuN: YaGI: eRMiŞ: YIRıYA: BaZ: KaGaN: TOKUZOGuZ: BODUN: YaGI: eRMiŞ: KIRKıZ: KURIKaN: OTuZTaTaR: KITaYN: TaTaBI: KOP: YaGI: eRMiŞ: KaŊıM: KaGaN: BUNÇA—-: KIRK: aRTUKI:bodunu, eçüm, apam, töresince yaratmış, boşgurmuş. Tölis Tarduş bodunu anda [düzen] etmiş. Yabguyu, şadı, anda [görev] vermiş. Beride Tabgaç bodunu yağı imiş, yırıda Baz Kağan, Dokuz Oğuz bodunu yağı imiş. Kırgız, Kurıkan, Otuz Tatar, Kıtay, Tatabı, hep yağı imiş. Kangım kağan bunca—- kırk artı
D13YeTİ: YOLI: SÜLeMiŞ: YiGiRMİ: SÜŊüŞ: SÜŊüŞMiŞ: TeŊRİ: YaRLıKaDUK: ÜÇÜN: İLLiGiG: iLSiReTMiŞ: KaGaNLıGıG: KaGaNSıRaTMıŞ: YaGIG: BaZ: KILMıŞ: TİZLiGiG: SÖKÜRMiŞ: BaŞLıGıG: YÜKüNDÜRMiŞ: KaŊıM: KaGaN: aNÇA: İLiG: TÖRÜG: KaZGaNıP: UÇA: BaRMıŞ: KaŊıM: KaGaNKA: BaŞLaYU: BaZ: KaGaNıG: BaLBaL: TİKMiŞ: KaŊıM:yedi yolu sülemiş, yirmi süngüş süngüşmüş. Tanrı yarlıkadığı için illiyi ilsiretmiş, kağanlıyı kağansıratmış. Yağıyı baz kılmış. Dizliyi çöktürmüş, başlıyı yükündürmüş. Kangım kağan anca ili töreyi kazanıp uça varmış. kangım kağanın başına baz kağanı balbal dikmiş. Kangım
D14KaGaN: UÇDUKDA: ÖZüM: SeKİZ: YaŞDA: KaLTıM: OL: TÖRÜDE: ÜZE: eÇİM: KaGaN: OLuRTI: OLuRıPaN: TÜRK: BODuNıG: YİÇE: İTDİ: İGiTİ: ÇIGaNYıG: BaY: KILDI: aZIG: ÖKÜŞ: KILDI: eÇİM: KaGaN: OLuRTUKDA: ÖZüM: TİGiN: eRK—-: İY—-: TeŊRİ: YaRLıKaDUK: ÜÇÜN:kağan uçtuğunda öz’üm sekiz yaşında kaldım. O töre üzerine eçüm kağan oturdu. Oturupda Türk bodunu yine [düzen] etdi, yedirdi, çığanyı bay kıldı. Azı öküş kıldı. Eçüm kağan oturduğunda öz’üm tigin erk—- iy—- Tanrı yarlıkadığı için
D15TÖRTYiGiRMİ: YaŞIMKA: TaRDUŞ: BODuN: ÜZE: ŞaD: OLuRTıM: eÇİM: KaGaN: BİRLE: İLGeRÜ: YaŞıL: ÖGüZ: ŞaNTUŊ: YaZIKA: TeGİ: SÜLeDiMiZ: KURıGaRU: TeMiR: KaPıGKA: TeGİ: SÜLeDiMiZ: KöGMeN: aŞA: KIRKıZ: YİRİŊE: TeGİ: SÜLeDiMiZ: KaMaGI: BİŞOTuZ: SÜLeDiMiZ: ÜÇYiGiRMİ: SÜŊüŞDüMiZ: İLLiGiG: İLSiReTDiMiZ: KaGaNLıGıG: KaGaNSıRaTDıMıZ: TİZLiGiG:Dört yirmi yaşımda Tarduş bodunu üzerine şad oturdum. Eçüm kağan ile ileri Yeşil Ögüz Şantung ovasına değin süledik. Geride Demir Kapı’ya değin süledik. Kögmeni aşıp Kırgız yerine değin süledik. Kamağı Beş otuz [defa] süledik. Üç yirmi [defa] süngüşdük. İlliyi ilsirettik , Kağanlıyı kağansırattık. Dizliyi
D16SÖKüRTüMiZ: BaŞLıGıG: YÜKÜNDüRTüMiZ: TÜRGiŞ: KAGaN: TÜRÜKüM: BUDuNIM: eRTİ: BİLMeDÜKiN: ÜÇÜN: BİZiŊE: YaŊıLDUKIN: YaZINDUKIN: ÜÇÜN: KaGaNI: ÖLTİ: BUYRUKI: BeGLeRİ: YiME: ÖLTİ: ON: OK: BODuN: eMGeK: KÖRTİ: eÇÜMiZ: aPAMıZ: TUTMıŞ: YİR: SUB: İDiSiZ: KaLMaZUN: TİYiN: aZ: BODuNıG: İTiP: YaRaTıP: —-: BarS: BeG:çöktürdük, başlıyı yükündürdük. Türgiş kağanı Türk’üm bodunum idi. Bilemediği için, bize yanıldığı, yazındığı için kağanı öldü. Buyruğu, beğleri yine öldü. On Ok bodunu emek gördü. eçümüzün apamızın tutmuş [olduğu] yer su ıssız kalmasın diye Az bodunu eğitip, yaratıp —- Bars Beğ
D17eRTİ: KaGaN: aTıG: BUNDA: BİZ: BİRTiMiZ: SİŊiLiM: KONÇuYUG: BİRTiMiZ: ÖZİ: YaZıNDI: KaGaNI: ÖLTİ: BODuNI: KÜŊ: KUL: BOLDI: KÖGMeN: YİR: SUB: İDiSiZ: KaLMaZUN: TİYiN: aZ: KIRKıZ: BODuNıG: İTiP: İTiP: YaRaTıP: KeLTiMiZ: SÜŊüŞDüMüZ: —-: İLİN: YaNA: BİRTiMiZ: iLGeRÜ: KaDıRKaN: YıŞıG: aŞA: BODuNıG: aNÇA: KONDURTuMıZ: aNÇA: İTDiMiZ: KURıGaRU:idi. Kağan adını bundan biz verdik. Singilim Konçuyu verdik. Özü yazındı, kağanı öldü. bodunu küng, kul oldu. Kögmen yeri, suyu ıssız kalmasın diye az Kırgız bodunu eğitip, eğitip, yaratıp geldik. Süngüşdük. —- ilini yana verdik. ileri Kadırkan Yış’ı aşıp bodunu anca kondurduk, anca eğittik. geride
D18KeŊÜ: TaRBaNKA: TeGİ: TÜRK: BODuNıG: aNÇA: KONDuRTuMıZ: aNÇA: iTDiMiZ: OL: ÖDKE: KUL: KULLuG: KÜŊ: KÜŊLiG: BOLMıŞ: eRTİ: İNİSİ: eÇİSİN: BİLMeZ: eRTİ: OGLI: KaŊIN: BİLMeZ: eRTİ: aNÇA: KaZGaNMıŞ: aNÇA: İTMiŞ: İLiMiZ: TÖRÜMiZ: eRTİ: TÜRK: OGuZ: BeGLeRİ: BODuN: eŞiD: ÜZE: TeŊRİ: BaSMaSaR: aSRA: YİR: TeLiNMeSeR:Kengü Tarman’a değin Türk bodunu anca kondurduk, anca [düzen] etdik. O ödde kul kullu, küng künglü olmuş idi. İnisi eçisini bilmez idi, oğlu kangını bilmez idi, anca kazanılmış, anca edilmiş ilimiz, töremiz [var] idi. Türk Oğuz beğleri, bodunu, işit: Üstte Tanrı basmasa, altta yer delinmese,
D19TÜRK: BODuN: iLiŊiN: TÖRÜŊiN: KiM: aRTaTI: UDAÇI: eRTİ: TÜRK: BODuN: eRTiN: ÖKÜN: KÜReGÜŊiN: ÜÇÜN: İGiDMiŞ: BİLGE: KaGaNıŊA: eRMiŞ: BaRMıŞ: eDGÜ: iLiŊE: KeNTÜ: YaŊıLDıG: YaBLaK: KİGÜRTüG: YaRaKLıG: KaNDıN: KeLiP: YaNYA: iLTDİ: SÜŊüGLüG: KaNDıN: KeLiPeN: SÜRE: iLTDİ: IDUK: ÖTÜKeN: YIŞ: BODuN: BaRDıG: İLGeRÜ: BaRIGMA: BaRDıG: KURIGaRU:Türk bodunu, ilini, töreni kim artatıp uyacak idi? Türk bodunu, idin ökün. Gürlüğün için. yedirmiş Bilge kağanına, ermiş, varmış iyi iline kendin yanıldın, yavlak[lık] ettin. Yaraklı nereden gelip yanya itdi? Süngülü nereden gelip [seni] sürüp itti? kutlu Ötüken Yış’ın bodunu, vardı. İleri varan vardı, geri
D20BaRIGMA: BaRDıG: BaRDUK: YİRDE: eDGÜG: OL: eRiNÇ: KaNıN: ÖGüZÇE: YÜGüRTİ: SÜŊÜKÜŊ: TaGÇA: YaTDI: BeGLiK: URI: OGLuŊuN: KUL: KILDIG: iŞiLiK: KIZ: OGLuŊuN: KÜŊ: KILDIG: OL: BİLMeDÜKÜGiN: ÜÇÜN: YaBLaKIŊıN: ÜÇÜN: eÇİM: KaGaN: UÇA: BaRDI: BaŞLayU: KIRKıZ: KaGaNıG: BaLBaL: TİKDiM: TÜRK: BODuN: aTI: KÜSİ: YOK: BOLMaZUN: TİYiN: KaŊıM: KaGaNıG:varan vardı. Vardığın yerde iyi[ce] o erinç, kanın özügçe yüğürdü, süngün dağca yatdı. Beğlik urı oğlunu kul kıldı[lar]. işilik kız oğlunu küng kıldı[lar]. O bilmediğin için, yavlaklığın için eçüm kağan uça vardı. Başına Kırkız kağanını balbal diktim. Türk bodunun adı sanı yok olmasın diye kangım kağanı,
D21ÖGüM: KaTUNuG: KÖTüRüGME: TeŊRİ: İL: BİRiGME: TeŊRİ: TÜRK: BODuN: aTI: KÜSİ: YOK: BOLMaZUN: TİYiN: ÖZüMüN: OL: TeŊRİ: KaGaN: OLuRTDI: eRiNÇ: NeŊ: YILSıG: BODuNDA: OLuRMaDıM: İÇRE: aŞSıZ: TaŞRA: TONSuZ: YaBıZ: YaBLaK: BODuNDA: ÜZE: OLuRTuM: İNiM: KÖLTİGiN: iKİ: ŞaD: İNiM: KÖLTİGiN: BİRLE: SÖZLeŞDiMiZ: KaŊıMıZ:öğüm kadını [göğe] götüren Tanrı, il veren Tanrı, Türk bodunun adı, kü’si yok olmasın diye, özümü o Tanrı kağan oturttu erinç. Ne[ce] yılsı boylarda oturmadım. İçi aşsız dışı donsuz, yavuz, yavlak bodunun üzerine oturdum. inim Kültiğin, iki şad İnim Kültiğin ile sözleşdik. Kangımızın,
D22eÇiMiZ: KaZGaNMıŞ: BODuN: aTI: KÜSİ: YOK: BOLMaZUN: TİYiN: TÜRK: BODuN: ÜÇÜN: TÜN: UDuMaDıM: KÜNTüZ: OLuRMaDıM: İNiM: KÖLTİGiN: BİRLE: iKİ: ŞaD: BİRLE: ÖLÜ: YİTÜ: KaZGaNDıM: aNÇA: KaZGaNıP: BİRiKİ: BODuNuG: OT: SUB: KILMaDıM: MeN: ÖZüM: KaGaN: OLuRTUKuMA: YİR: SaYU: BaRMıŞ: BODuN: ÖLÜ: YİTÜ: YaDaGıN: YaLıŊıN: YaNA:eçümüzün kazandığı bodunun adı kü’si yok olmasın diye, Türk bodunu için tün uyumadım, gündüz oturmadım. İnim Kültiğin ile, iki şad ile öle yite kazandım. Anca kazanıp bütün bodunu ateş su kılmadım. Ben öz’üm kağan oturduğumda [her] yere sayu varmış boylar öle yite yaya yalın, yana
D23KeLTİ: BODuNıG: İGiDeYİN: TİYiN: YIRıGaRU: OGuZ: BODuN: TaPA: İLGeRÜ: KITaYN: TaTaBI: BODuN: TaPA: BİRiGeRÜ: TaBGaÇ: TaPA: iKİ: YiGiRMİ: SÜLeDiM: SÜŊüŞDüM: aNDA: KİSRE: TeŊRİ: YaRLıKaDUK: ÜÇÜN: KUTuM: ÜLÜGüM: BaR: ÜÇÜN: ÖLTeÇİ: BODuNuG: TİRGüRÜ: İGiTiM: YaLıŊ: BODuNuG: TONLıG: KILDıM: ÇIGaYN: BODuNuG: BaY: KILDıM:geldi. bodunu yedireyim diye yırıya Oğuz bodunu tapa ileri Kıtay, Tatabı bodunu tapa beriye Tabgaç tapa iki yirmi [defa] süledim. Süngüşdüm. anda kirse Tanrı yarlıkadığı için, kutum, ülüğüm var [olduğu] için ölecek bodunu tirgürüp yedirdim. Yalın bodunu donlu kıldım. Yoksul bodunu bay kıldım.
D24aZ: BODuNuG: ÖKüŞ: KILTıM: IGaR: iLLiGDE: IGaR: KaGaNLıGDA: YİG: KILDıM: TÖRT: BULuŊDaKI: KaGaNLıGDA: KOP: BaZ: KILDıM: YaGıSIZ: KILDıM: KOP: MaŊA: KÖRTİ: YiTİ: YeGiRMİ: YaŞıMA: TaŊUT: TaPA: SÜLeDiM: TaŊUT: BODuNuG: BOZDuM: OGLIN: YOTuZIN: YILKISIN: BaRıMIN: aNDA: aLTıM: SeKiZ: YeGiRMİ: YaŞıMA: aLTI: ÇUB: SOGDaK:Az bodunu öküş kıldım. Iğar illiden, ığar kağanlıdan yeğ kıldım. Dört bolungdakı kağanlıkları da hep baz kıldım, [Türk’ü] yağısız kıldım. Hep bana gördü[ler]. Yedi yirmi yaşımda Tangut tapa süledim. Tangut bodunu bozdum. Oğlunu, yutuzunu, yılkısını varını anda aldım. Sekiz Yirmi yaşımda Altı Çub Soğdak
D25TaPA: SÜLeDİM: BODuNuG: aNDA: BOZDuM: TaBGaÇ: OŊ: TUTUK: BiŞ: TÜMeN: SÜ: KeLTİ: IDUK: BaŞDA: SÜŊüŞDüM: OL: SÜG: aNDA: YOK: KILDıM: YiGiRMİ: YaŞıMA: BaSMıL: IDıKUT: OGuŞuM: BODuN: eRTİ: aRKıŞ: IDMaZ: TİYiN: SÜLeDiM: K—-: —-T: İÇGeRTiM: KaLıŊıN: BiRÜ: KeLÜRTüM: iKİ: OTuZ: YaŞIMA: TaBGaÇ:tapa süledim. bodunu anda bozdum. Tabgaç Ong paşa beş tümen sü [ile] geldi. Iduk Baş’da süngüşdüm. O sü’yü anda yok kıldım. Yirmi yaşımda, Basmıl Idıkut oğuşum boyum idi, arkış idmez diye süledim. —- —- içgerttim kalıngını beri getirdim. iki Otuz yaşımda Tabgaç
D26TaPA: SÜLeDiM: ÇaÇA: SEŊÜN: SeKiZ: TÜMeN: SÜ: BİRLE: SÜŊüŞDüM: SÜSİN: aNDA: ÖLüRTüM: aLTI: OTuZ: YaŞıMA: ÇİK: BODuN: KIRKıZ: BİRLE: YaGI: BOLTI: KeM: KeÇE: ÇİK: TaPA: SÜLeDiM: ÖRPeNTE: SÜŊüŞDüM: SÜSİN: SaNÇDıM: aZ: BODuNuG: aLTıM: —-iLGeRTiM: YiTİ: OTuZ: YaŞIMA: KIRKıZ: TaPA: SÜLeDiM: SÜŊüG: BaTıMI:tapa süledim. Çaça Sengün sekiz Tümen sü ile süngüşdüm, süsünü anda öldürdüm. Altı otuz yaşımda Çik bodunu Kırgız ile [birleşip bize] yağı oldu. Kem [Irmağını] geçip Çik tapa süledim. Örpen’de süngüşdüm, süsünü sançtıma az bodunu aldım. —-ilgertdim yedi otuz yaşımda Kırgız tapa süledim. süngü batımı [derinlikte]
D27KaRıG: SÖKüPeN: KÖGMeN: YIŞıG: TOGA: YORIP: KIRKıZ: BODuNuG: UDA: BaSDıM: KaGaNIN: BİRLE: SOŊA: YIŞDA: SÜŊüŞDüM: KaGaNIN: ÖLüRTüM: İLiN: aNDA: aLTıM: LO: YıLKA: TÜRGiŞ: TaPA: aLTUN: YIŞıG: aŞA: iRTiŞ: ÖGüZüG: KeÇE: YORIDıM: TÜRGiŞ: BODuNuG: UDA: BaSDıM: TÜRGiŞ: KaGaN: SÜSİ: OTÇA: BORÇA: KeLTİ:karı söküp, Kögmen Yış’ı doğa yörüyüp Kırgız bodunu uykuda bastım. Kağanı ile Songa Yış’da süngüşdüm, kağanını öldürdüm, ilini anda aldım. O yılda Türgiş tapa Altun Yış’ı aşıp, İrtiş Öğüzünü geçip yürüdüm. Türgiş bodunu uykuda bastım. Türgiş kağanının sü’si ateşce, boraca [üstümüze] geldi.
D28BOLÇUDA: SÜŊüŞDüMüZ: KaGaNIN: YaBGUSIN: ŞaDIN: aNDA: ÖLüRTüM: İLiN: aNDA: aLTıM: OTuZ: YaŞıMA: BiŞ: BaLıK: TaPA: SÜLeDiM: aLTI: YOLI: SÜŊüŞDüM: —-: SÜSiN: KOP: ÖLüRTüM: BiŞ: BaLıK: İÇReKİNE: KİŞİTİN: —-ÜK: YOK: ÜÇüN: KİŞİ: BaLıKDA: MAŊA: OKıGLI: KeLTİ: BiŞ: BaLıK: aNI: ÜÇüN: OZDI: OTuZ: aRTUKI:Bolçu’da süngüşdük. Kağanını, yabgusunu, şadını, anda öldürdüm. İlini anda aldım. Otuz yaşımda Beş Balık tapa süledim. Altı yol süngüşdüm. —-sü’sünü hep öldürdüm. Beş Balık içinde [çok] kişi —- yok [olacağı] için, kişi[ler] Balıkdan bana akıla geldi. Beş Balık onun için kurtuldu. Otuz artı
D29BİR: YAŞIMA: KARLUK: BODuN: BUŊSUZ: ERÜR: BARUR: ERKLİ: YAGI: BOLDI: TAMAG: IDUK: BAŞDA: SÜŊÜŞDÜM: KARLUK: BODUNUG: ÖLÜRTÜM: aNDA: ALTIM: —-DIM: BASMIL: KARA: —-DÜD—-: KARLUK: BODUN: TİRİLİP: KELTİ: SANÇTIM: ÖLÜRTÜM: TOKUZ: OGUZ: MENİŊ: BODUNUM: ERTİ: TEŊRİ: YİR: BULGAKIN: ÜÇÜN: ÖDİŊE: —-:bir yaşımda Karluk bodunu bungsuz erir, varır, erkli yağı oldu. Tamag Iduk Baş’da süngüşdüm. Karluk bodunu öldürdüm, anda aldım, —-dım Basmıl kara —-düd—- Karluk bodunu dirilip geldi. Sançtım, öldürdüm. Dokuz Oğuz benim bodunum idi. Tanrı yer bulandığı için, ödüne —-
D30KÜNİ: TeGDÜK: ÜÇüN: YaGI: BOLDI: BİR: YILKA: TÖRT: YOLI: SÜŊüŞDüM: eŊ: İLKİ: TOGU: BaLIKDA: SÜŊüŞDüM: TOGLA: ÖGüZüG: YÜZüTİ: KeÇiP: SÜSİ: —-: iKİNTİ: aNDıRGUDA: SÜŊüŞDüM: SÜSİN: SaNÇDıM: İLİN: aLTıM: ÜÇüNÇ: ÇUŞ: BaŞINDA: SÜŊüŞDüM: TÜRK: BODuN: aDaK: KaMŞatTI: YaBLaK:kin değdiği için [bize] yağı oldu. Bir yılda dört yol süngüşdüm. En ilki Toğu Balık’ta süngüşdüm. Toğla Özüğünü yüzüp geçip sü’si —-. İkinci Andırgu’da süngüşdüm, sü’sünü sançtım, ilini aldım. Üçüncü Çuş Başı’nda süngüşdüm. Türk bodunu ayak kamşattı. yavlak
D31BOLTaÇI: eRTİ: UZA: YaYNA: KeLiGME: SÜSİN: aGıtTıM: ÖKüŞ: ÖLTeÇİ: aNDA: TİRiLDİ: aNDA: TOŊRA: YILPaGUTI: BİR: OGuŞuG: TOŊA: TİGiN: YOGıNDA: eGiRE: TOKIDıM: TÖRTüNÇ: eZGiNTİ: KaDıZDA: SÜŊüŞDüM: SÜSİN: aNDA: SaNÇDıM: YaBRITDıM: —-BaRıM—-: —-: KIRK: YaŞıMA: aMGI: KURGaN: KIŞLaDUKDA: YUT: BOLDI: YaZıŊA:olacak idi. Uzanıp yayılıp gelen erini ağıttım öküş [kişi] ölecekti anda dirildi, anda Tongra Yılpagut’un bir oğuşu[nu] Tonga Tigin yuğunda eğirip dokundum. Dördüncü Ezginti Kadız’da süngüşdüm. sü’sünü anda sançtım, yıprattım. —-barım—- —- Kırk yaşımda Amgı Kurgan’da kışladığımızda yut oldu. Yazına
D32OGuZ: TaPA: SÜLeDiM: İLKİ: SÜ: TaŞIKMıŞ: eRTİ: iKİN: SÜ: eBDE: eRTİ: ÜÇ: OGuZ: SÜSİ: BaSA: KeLTİ: YaDaG: YaBıZ: BOLDI: TİP: aLıGaLI: KeLTİ: SIŊaR: SÜSİ: eBiG: BaRKıG: YOLıGaLI: BaRDI: SIŊaR: SÜSİ: SÜŊüŞGeLİ: KeLTİ: BİZ: aZ: eRTiMiZ: YaBıZ: eRTiMiZ: OGUZ: —-T: YaGI: —-: TeŊRİ: KÜÇ: BİRTÜK: ÜÇüN: aNDA: SaNÇDıM:Oğuz tapa süledim. İlk sü taşıkmış idi. İkinci sü evde idi. Üç Oğuz sü’si basıp geldi. Yaya, yavuz oldu deyip algalı geldi. sıngar sü’si evi barkı yağmalamaya vardı. sıngar sü’si süngüşmeye geldi. Biz az idik, yavuz idik. Oğuz —-t yağı —- Tanrı güç verdiği için anda sançtım.
D33YaYNıDıM: TeŊRİ: YaRLuKaDUK: ÜÇüN: MeN: KaZGaNDUK: ÜÇüN: TÜRK: BODuN: KaZGaNMıŞ: eRiNÇ: MeN: İNiLiGÜ: BUNÇA: BaŞLaYU: KaZGaNMaSaR: TÜRK: BODuN: ÖLTeÇİ: eRTİ: YOK: BOLTaÇI: eRTİ: TÜRK: BeGLeR: BODuN: aNÇA: SaKıNıŊ: aNÇA: BİLiŊ: —-: OGuZ: BODuN: —-D—-: —-: IDMaYIN: TİYiN: SÜLeDiM:yaydım. Tanrı yarlıkadığı için ben kazandığım için Türk bodunu kazanmış erinç Ben inimle bunca başlayıp kazanmasam Türk bodunu ölecek idi, yok olacak idi. Türk beğleri, bodunu anca sakının, anca bilin. —- Oğuz bodunu —-d—- —- idmesin diye süledim.
D34eBİN: BaRKIN: BOZDuM: OGuZ: BODuN: TOKuZ: TaTaR: BİRLE: TİRİLiP: KeLTİ: aGUDA: iKİ: ULuG: SÜŊüŞ: SÜŊüŞDüM: SÜSİN: BOZDuM: İLiN: aNDA: aLTıM: aNÇA: KaZGaNıP: —-: TeŊRİ: YaRLuKaDUK: ÜÇüN: MeN: OTuZ: aRTUKI: ÜÇ: YaŞıMA: —-UK: eRTİ: ÖDSiG: ÖT: ÜLüG: KÜÇ: —-:Evini, barkını bozdum. Oğuz bodunu Dokuz Tatar ile dirilip geldi. Ağu’da iki ulu süngüş süngüşdüm, sü’sünü bozdum, ilini anda aldım. Anca kazanıp —- Tanrı yarlıkadığı için ben otuz artı üç yaşımda —-uk idi. Ödde öğüt, ülü güç —-
D35İGiDMiŞ: aLP: KaGaNıŊA: YaŊıLDI: ÜZE: TeŊRİ: IDUK: YiR: SUB: —-: eÇİM: KaGaN: KUTI: TaPKILMaDI: eRiNÇ: TOKUZ: OGuZ: BODuN: YiRiN: SUBIN: IDıP: TaBGaÇGaRU: BaRDI: TaBGaÇ: —-: BODuN: —-: BU: YiRDE: KeLTİ: İGiDeYiN: TİYiN: SaKıNıP: —-: BODuN: —-:yedirmiş [olan] alp kağanına yanıldı. Üstte Tanrı, ıduk yer, su —- eçüm kağanın kutunu tapılmadı erinç. Dokuz Oğuz bodunu, yerini, suyunu koyup Tabgaça Vardı. Tabgaç —- bodunu —- bu yerde geldi. iğideyim diye sakınıp —- bodunu —-
D36YaZUKLaT—-: BİRiYE: TaBGaÇDA: aTI: KÜSİ: YOK: BOLDI: BU: YiRDE: MaŊA: KUR: BOLDI: MeN: ÖZüM: KaGaN: OLuRTUKuM: ÜÇüN: TÜRK: BODuNuG: —-Ü—-: KıLMaDıM: İLiG: TÖRÜG: YiGDİ: KaZGaNDıM: ID—-: TİRiLiP: Yi—-:Yazlıklat —- Beride Tabgaçda adı sanı yok oldu. Bu yerde bana kur oldu. Ben öz’üm kağan oturduğum için, Türk bodunu —-ü—- kılmadım. İli, töreyi iyice kazandım. —- dirilip yi—-
D37aNDA: SÜŊüŞDüM: SÜSİN: SaNÇDıM: İÇiKiGME: İÇiKDİ: BODuN: BOLDI: ÖLüGME: ÖLTİ: SeLeŊE: KODI: YORıPaN: KaRGaN: KISıLTA: eBİN: BaRKIN: aNDA: BOZDuM: —-: YıŞKA: aGDI: UYGuR: iLTeBeR: YÜZÇE: eRiG: İLGeRÜ: TeZiP: BaRDI: —-:anda süngüşdüm, sü’sünü sançtım, içiken içikti boy oldu, ölen öldü. Selenge’den koyı yörüyüp Kargan kısılda evini, barkını anda bozdum. —- Yış’a ağdı Uygur ilbaşısı yüzce erle ileri tezip vardı. —-
D38—-Tİ: TÜRK: BODuN: AÇ: eRTİ: OL: YILKIG: aLıP: İGitTiM: OTuZ: aRTUKI: TÖRT: YaŞıMA: OGuZ: TeZiP: TaBGaÇKA: KİRTİ: ÖKüNüP: SÜLeDiM: SUKuN: —-: OGLIN: YOTuZIN: aNDA: aLTıM: iKİ: iLTeBeRLiG: BODuN: —-:—-ti. Türk bodunu aç idi. O yılkıyı alıp yedirdim. Otuz artı dört yaşımda Oğuz tezip Tabgaça girdi. Ökünüp süledim. Soyunu, —-, oğlunu, yotuzunu anda aldım. İki ilteberli boylar —-
D39TaTaBI: BODuN: TaBGaÇ: KaGaNKA: KÖRTİ: YaLaBaÇI: eDGÜ: SaBI: ÖTüGİ: KeLMeZ: TİYiN: YaYıN: SÜLeDiM: BONuDuG: aNDA: BOZDuM: YILKISIN: —-: SÜSİ: TİRiLiP: KeLTİ: KaDıRKaN: YIŞDA: KON—-:Tatabı bodunu, Tabgaç kağanına gördü, yalabaçı iyi savı, ötüğü gelmez diye yazın süledim. bodunu anda bozdum, yılkısını —- sü’si dirilip geldi, Kadırkan Yış’da kon—-
D40—-GaKıŊA: YiRiŊeRÜ: SUBIŊaRU: KONTI: BİRiYE: KaRLuK: BODuN: TaPA: SÜLE: TİP: TUDuN: YaMTaRıG: ITıM: BaRDI: —-: KaRLuK: iLTeBeR: YoK: BOLMıŞ: İNiSİ: BİR: KORGaNKA: —-:—-gakınga, yerine suyuna kondu. Beride Karluk bodunu tapa süle deyip Tudun Yamtar’ı ittim, vardı. —- Karluk ilteberi yok olmuş, ini’si bir kurgana —-
D41—-: aRKıŞI: KeLMeDİ: aNI: aYNıTaYıN: TİP: SÜLeDiM: KORıGU: iKİ: ÜÇ: KİŞiLGeN: TeZiP: BaRDI: KaRA: BODuN: KaGaNıM: KeLTİ: TİP: ÖGDİ: —-KA: AT: BİRTiM: KİÇiG: aTLıG—-:—- arkışı gelmedi. Onu anyıtayım deyip süledim. Koruğu iki üç kişiyle tezip vardı. Kara bodunu Kağanım geldi deyip [beni] övdü. —-ka ad verdim. Küçük adlı—-
GD1—-KÖK: ÖŊüG: YOGuRU: SÜ: YORıP: TÜNLİ: KÜNLİ: YİTİ: ÖDüŞKE: SUBSuZ: KeÇDiM: ÇORaKKA: TeGiP: YULıGÇI: eRİG: K—-BeS: KeÇiNKE: TeGİ: —-:—-Kök Öng’ü yoğurup sü yörütüp dünlü günlü yedi ödüşte Susuz’a geçtim. Çorak’a değip yulıgçı eri k—-bes Keçin’e değin —-
G1—-: TaBGaÇ: aTLıG: SÜSİ: BİR: TÜMeN: aRTUKI: YiTİ: BİŊ: SÜG: İLKİ: KÜN: ÖLüRTüM: YaDaG: SÜSİN: iKiNTİ: KÜN: KOP: ÖLüRTüM: Bİ—-: KeLiP: BarD—-:—- Tabgaç atlı sü’si bir tümen artı yedi bin erini ilk gün öldürdüm. Yayasü’sünü ikinci gün hep öldürdüm. Bi—- gelip vard—-
G2—-: YOLI: SÜLeDiM: OTuZ: aRTUKI: SeKiZ: YaŞıMA: KIŞıN: KITaYN: TaPA: SÜLeDiM: —-: OTuZ: aRTUKI: TOKuZ: YaŞıMA: YaZıN: TaTaBI: TaPA: SÜLeDiM:—- yol süledim. Otuz artı sekiz yaşımda kışın Kıtay tapa süledim. —- Otuz artı dokuz yaşımda yazın Tatabı tapa süledim.
G3—-MeN: ÖLüRTüM: OGLIN: YOTuZIN: YILKıSIN: BaRıMıN: —-RA: KO—-:—-ben öldürdüm. Oğlunu, yotuzunu, yılkısını, varını —-ar ko—-
G4BODuN—-: —- YOTuZIN: YOK: KILDıM: —-:bodunu, —- yotuzunu yok kıldım. —-
G5YOR—-:yor—-
G6SÜŊüŞDüM: —-: —-ÜÇiN—-:süngüşdüm. —- —-için —-
G7BiRTiM: aLP: eRİN: ÖLüRüP: BaLBaL: KILU: BiRTiM: eLiG: YaŞıMA: TaTaBI: BODuN: KITaYNDA: aDKıG—-: —-Ka—-: TÖŊüKeR: TaGKA:verdim. Alp erini öldürüp balbal kılı verdim. Elli yaşımda Tatabı bodunu Kıtaydan, ayrıldı —-ka—- Töngüker dağına
G8KUG: SeŊÜN: BaŞadU: TÖRT: TÜMeN: SÜ: KeLTİ: TÖŊüKeR: TaGDA: TeGiP: TOKIDıM: ÜÇ [TÜMeN]: SÜG: ÖLüRTüM: BİR: TÜMeN: —-eRSeR—-: ÖKTüM: TaTaBI: —-:Kuğ sengün başında dört tümen sü geldi. Töngüker dağında değip dokundum. Üç [tümen] sü öldürdüm. Bir tümen[ini] —-ise —- öktüm Tatabı —-
G9ÖLüRTİ: ULuG: OGLuM: aGRıP: YOK: BOLÇA: KUG: SeŊÜNüG: BaLBaL: TİKE: BİRTiM: MeN: TOKuZ: YiGiRMİ: YIL: ŞaD: OLuRTuM: TOKUZ: YİGiRMİ: YIL: KaGaN: OLuRTuM: İL: TUTDuM: OTuZ: aRTUKI: BİR—-:öldürdü. Ulu oğlum ağrılanıp yok olunca Kuğ sengüyü balbal diki verdim. Ben dokuz yirmi yıl şad oturdum. Dokuz yirmi yıl kağan oturdum. İl tuttum. Otuz artı bir—-
G10TÜRÜKüME: BODuNuMA: YiGiN: aNÇA: KaZGaNU: BİRTiM: BUNÇA: KaZGaNıP: KaNGıM: KaGaN: IT: YIL: ONuNÇ: aY: aLTI: OTuZKA: UÇA: BaRDI: LaGZIN: YIL: BiŞİNÇ: aY: YİTİ: OTuZKA: YUG: eRTÜRTüM: BUKaG: TUTUK: —-:Türk’üme, bodunuma yeğini anca kazanı verdim. Bunca kazanıp kangım kağan it yılının onuncu ayının altı otuzda uça vardı. Lağzın yılının beşinci ayının yedi otuzunda yuğ erdirdim. Bukağ tutuk —-
G11KaŊI: LİSÜN: TaY: SeŊÜN: BaŞaDU: BİŞ: YÜZ: eReN: KeLTİ: KOKuLuK: Ö—-: aLTUN: KÜMüŞ: KeRGeKSiZ: KeLÜRTİ: YUG: YıPaRIG: KeLÜRüP: TİKE: BİRTİ: ÇINDaN: IGaÇ: KeLÜRüP: ÖZ: YaRaŞ—-:kangı Lisün Tay senğü başta, beş yüz eriyle geldi. Kokuluk ö—- altun, gümüş gereğinden getirdi. Yuğ yıparı getirip diki verdi. Çından ağacı getirip Öz yaraş—-
G12BUNÇA: BODuN: SaÇIN: KULKaKIN: Ya—-: BIÇDI: eDGÜ: ÖZLüK: ATIN: KaRA: KİŞİN: KÖK: TeYeŊİN: SaNSıZ: KeLÜRüP: KOP: KOTI:Bunca boylar saçını, kulağını, ya[nağını] biçti. iyi özlük atını, kara kişini gök teyengini sansız getirip hep koydu.
G13TeŊRİ: TeG: TeŊRİ: YaRaTMıŞ: TÜRK: BİLGE: KaGaN: SaBıM: KaŊıM: TÜRK: BİLGE: KaGaN: OLuRTuKINDA: TÜRK: aMTI: BeGLeR: KİSRE: TaRDUŞ: BeGLeR: KÖL: ÇOR: BaŞLaYU: ULaYU: ŞaDPIT: BeGLeR: ÖŊRE: TÖLiS: BeGLeR: aPA: TaRKaN:Tanrı dek Tanrı yaratmış Türk Bilge Kağan[ı], savım kangım Türk Bilge Kağan oturduğunda Türk’ün şimdi[ki] beğleri[nden] kisre, Tarduş beğleri, Köl Çor başta olarak, Şadpıt beğleri, önde Tölis beğleri, Apa Tarkan
G14BaŞLaYU: ULaYU: ŞaDPIT: BeGLeR: BU—-: TaMaN: TaRKaN: TONYUKUK: BOYLA: BaGA: TaRKaN: ULaYU: BUYRUK: —-IÇ: BUYRUKI: SeBiG: KÖL: İRKiN: BaŞLaYU: ULaYU: BUYRUK: BUNÇA: aMTI: BeGLeR: KaŊıM: KaGaNKA: eRTiŊÜ:başta olarak Şadpıt beğleri, bu—- Taman Tarkan, Tonyukuk Boyla Bağa Tarkan ile buyruk —-çı buyruğu Sebig Köl İrkin başta olarak buyruk[çu] bunca şimdi[ki] beğler kangım kağanı ertingü
G15eRTiŊÜ: Tİ: eMiG: İTDİ: TÜRK: BeGLeRİN: BODuNIN: eRTiŊÜ: Tİ: eMiG: İTDİ: ÖGDİ: —-: KaŊıM: KaGaN: —-ÇA: aGIR: TaŞIG: YOGuNMıŞ: TÜRK: BeGLeR: BODuN: İ—-İRTİ: ÖZüME: BUNÇA: —-:ertingü de, emi etti Türk beğlerini, boduna ertingü de, emi etti, övdü. —- kangım kağan —-ça ağır taşı yoğunlaştırmış Türk beğleri, bodunu i—-irdi. Özüme bunca —-
K1TeŊRİ: TeG: TeŊRİDE: BOLMuŞ: TÜRK: BİLGE: KaGaN: BÖDKE: OLuRTıM: SaBıMıN: TÜKeTİ: eŞİD: ULaYU: İN: YeGÜNüM: OGLaNıM: BİRiKİ: OGuŞuM: BODuNuM: BİRiYE: ŞaDPIT: BeGLeR: YIRıYA: TaRKaT: BUYRUK: BeGLeR: OTuZ: TaTaR: TOKUZ: OGuZ: BeGLeRİ: BODuNI: BU: SaBıMıN: eDGÜTİ: iŞİD: KaTıGDI: TIŊLA: İLGeRÜ: KÜN:Tanrı dek Tanrıdan olmuş Türk Bilge kağan. Bödge [Kağan] oturdum. savımı tüketene [dek] işit. Ulayu in yeğenim, oğlum, beriki soyum, bodunum, beride Şadpıt beğleri, yırıda Tarkat Buyruk beğleri, Otuz Tatar, Dokuz Oğuz beğleri, bodunu bu savımı iyice işit, katıca dinle. İleri gün
K2TOGSıKıŊA: BİRiGeRÜ: KÜN: ORTUSIŊaRU: KURIGaRI: KÜN: BaTSIKIŊA: YIRıGaRI: TÜN: ORTUSIŊaRU: aNDA: İÇReKİ: BODuN: KOP: MaŊA: KÖRüR: BUNÇA: BODuN: KOP: İTDiM: OL: aMTI: aYNıG: YOK: TÜRK: KaGaN: ÖTÜKeN: YIŞ: OLuRSaR: İLTE: BUŊ: YOK: İLGeRÜ: ŞaNTUŊ: YaZIKA: TeGİ: SÜLeDiM: TaLUYKA: KİÇiG: TeGMeDiM: BİRiGeRÜ: TOKUZ:doğusuna, beride gün ortasına, geride gün batısına, yırıda tün ortasına, onlarında içindeki boylar hep bana görür. Bunca bodunu hep [düzen] ettim. O[nun] Şimdi anyı yok. Türk kağanı Ötüken Yış’da oturursa ilde bung yok. İleri Şantung ovasına değin süledim. taluy’a geçip değmedim. Beride Dokuz
K3eRSiNKE: TeGİ: SÜLeDiM: TÜPÜTKE: KİÇiG: TeGMeDiM: KURIGaRI: YiNÇÜ: ÖGüZ—-: KeçE: TeMiRKaPıGKA: TeGİ: SÜLeDiM: YIRıGaRU: YiR: BaYıRKU: YİRİŊE: TeGİ: SÜLeDiM: BUNÇA: YİRKE: TeGİ: YORuTDıM: ÖTÜKeN: YIŞDA: YİG: İDİ: eRMiŞ: İL: TUTSıK: YİR: ÖTÜKeN: YIŞ: eRMiŞ: BU: YİRDE: OLuRuP: TaBGaÇ: BODuN: BİRLE: TÜZüLTüM: aLTUN: KÜMüŞ: İŞGiTİ:Ersin’e değin süledim. Tibet’e geçip değmedim. Geride İnci Ögüzü …. geçip Demirkapı’ya değin süledim. Yırıda Yir Bayırku yerine değin süledim. Bunca yere değin [ordu] yürüttüm. Ötüken Yış yeğ, idi imiş il tutulacak yer Ötüken Yış imiş. Bu yerde oturup Tabgaç bodunu ile tüzülttüm. Altını, gümüşü, işgiti
K4KUTaY: BUŊSuZ: aNÇA: BİRÜR: TaBGaÇ: BODuN: SaBI: SÜÇİG: aGISI: YIMŞaK: eRMiŞ: SÜÇİG: SaBıN: YIMŞaK: aGIN: aRıP: IRaK: BoDuNuG: aNÇA: YaGUTIR: eRMiŞ: YaGuRU: KONDUKDA: KİSRE: aYNıG: BİLiGiN: aNDA: ÖYÜR: eRMiŞ: eDGÜ: BİLGE: KİŞİG: eDGÜ: aLP: KİŞİG: YORITMAZ: eRMiŞ: BİR: KİŞİ: YaŊıLSaR: OGuŞI: BODUNI: BİŞÜKİŊE: TeGİ: KIDMaZ:kutayı bungsuz anca verir. Tabgaç bodunun savı süçi ağısı yumuşak imiş. süçi savı, yumuşak âğı [ile] arıp ırak bodunu anca yağutur imiş. yağurup kondurduktan kisre anyı bilgilerini anda öyür imiş. İyi bilgili kişiyi, iyi alp kişiyi yürütmez imiş. Bir kişi yanılsa oğuşuna, boduna, beşiğine değin kıymaz
K5eRMiŞ: SÜÇİG: SaBıŊA: YıMŞaK: aGISIŊA: aRTURuP: ÖKÜŞ: TÜRK: BODuN: ÖLTüG: TÜRK: BODuN: ÖLSiKiŊ: BeRiYE: ÇOGaY: YIŞ: TÖGüLTüN: YaZI: KONaYIN: TİSeR: TÜRK: BODuN: ÖLSiKiG: aNDA: aYNıG: KİŞİ: aNÇA: BOŞGURUR: eRMiŞ: IRaK: eRSeR: YaBLaK: aGI: BİRÜR: YaGuK: eRSeR: eDGÜ: aGI: BİRÜR: TİP: aNÇA: BOŞGURUR: eRMiŞ: BİLiG:imiş. Süçi savına, yumuşak ağısına arturup çok Türk bodunu, öldü. Türk bodunu öleceksin. beride Çoğay ormanına, Tögültün yazına konayım desen, Türk bodunu öleceksin. Anda anyı kişi ança boşgurur imiş: ırak isen yavlak ağı verir, yakın isen iyi ağı verir. deyip, anca öğretir imiş. Bilgi
K6BİLMeZ: KİŞİ: OL: SaBıG: aLıP: YaGuRU: BaRıP: ÖKüŞ: KİŞİ: ÖLTüG: OL: YiRGerÜ: BaRSaR: TÜRK: BODuN: ÖLTeÇİ: SeN: ÖTÜKeN: YİR: OLuRuP: aRKıŞ: TİRKiŞ: ISaR: NeŊ: BUŊuG: YoK: ÖTÜKeN: YIŞ: OLuRSaR: BeŊGÜ: İL: TUTA: OLuRTaÇI: SeN: TÜRK: BODuN: TOKuRKaK: SeN: AÇSaR: TOSıK: ÖMeZ: SeN: BİR: TODSaR: AÇSıK: ÖMeZ: SeN: aNTaGıŊıN: ÜÇÜN: İGiDMiŞ: KaGaNıNGıN:bilmez kişi o savı alıp yakına varıp öküş kişi öldü. O yerlere varsan, Türk bodunu ölecek[sin] sen. Ötüken yerinde oturup arkış tirkiş [gönderir] isen ne bung yok. Ötüken Yış’da otursan bengü il tutup oturacak[sın] sen. Türk bodunu, tok[san] sen açlığı, tokluğu ömez sen, bir doysan açlığı ömez[sin] sen antağının için yedirmiş
K7SaBIN: aLMaTIN: YİR: SaYU: BaRDıG: KOP: aNDA: aLKıNTıG: aRıLTıG: aNDA: KaLMıŞI: YİR: SaYU: KOP: TORU: ÖLÜ: YORıYUR: eRTiG: TeŊRİ: YaRLıKaDUKIN: ÜÇÜN: ÖZüM: KUTuM: BaR: ÜÇÜN: KaGaN: OLuRTuM: KaGaN: OLuRuP: YOK: ÇIGaYN: BODuNuG: KOP: KUBRaTDıM: ÇIGaYN: BODuNuG: BaY: KILDıM: aZ: BODuNuG: ÖKÜŞ: KILDıM: aZU: BU:savını almadın yere her vardın . Hep anda alkındın arıldın anda kalmışı yere her hep torup ölüp yürüyor idi[ler]. Tanrı yarlıkadığı için, öz’üm kutum var [oldu için, Kağan oturdum. Kağan oturup yok çığany bodunu hep kubrattım çıgany bodunu bay kıldım. Az bodunu öküş kıldım. azı bu
K8SaBıMDA: İGiD: BaR: GU: TÜRK: BeGLeR: BODuN: BUNI: eŞİDiŊ: TÜRK: BODuNuG: TİRiP: İL: TUTSıKıŊıN: BUNDA: URTuM: YaŊıLıP: ÖLSiKiŊiN: YiME: BUNDA: URTuM: NeŊ: NeŊ: SaBıM: eRSeR: BeŊGÜ: TaŞKA: URTuM: aŊaR: KÖRÜ: BİLiŊ: TÜRK: aMTI: BODuN: BeGLeR: BÖDKE: KÖRüGME: BeGLeR: GÜ: YaŊıLTaÇI: SİZ: KaŊıM:savımda iğit var mı? Türk beğleri, bodunu, bunu işitin: Türk bodunu diriltip il tutacağını bunda vurdum. Yanılıp öleceğini yine bunda vurdum. Ne[ce] ne[ce] savım [var] ise bengü taşa vurdum, onu görüp bilin. Türk’ün şimdi[ki] bodunu, beğleri, böyle görüğümdeki beğler [olarak] mı yanılacak[sınız] siz? Kangım
K9KaGaN: eÇiM: KaGaN: OLuRTUKINDA: TÖRT: BULuŊDaKI: BODuNıG: BUNÇA: İTMiŞ—-: TeŊRİ: YaRLıKaDUK: ÜÇüN: ÖZüM: OLuRTUKuMA: TÖRT: BULuŊDaKI: BODuNıG: İTDiM: YeReTDiM: —-İ—-: KILDıM: MeN: TÜRGiŞ: KaGaNKA: KıZıMIN: —-: eRTİŊÜ: ULuG: TÖRÜN: aLI: BİRTiM: TÜRGiŞ: KaGaN:kağan, eçüm kağan oturduğunda dört bolungdakı bodunu bunca [düzen] etmiş. —- Tanrı yarlıkadığı için öz’üm oturduğumda dört bolungdakı bodunu [düzen] etdim, yarattım. —-i—- kıldım ben. Türgiş kağanına kızımı —- ertingü ulu tören [ile] alı verdim. Türgiş kağanının
K10KIZIN: eRTİŊÜ: ULuG: TÖRÜN: OGLıMA: aLI: BİRTiM: —-: eRTİŊÜ: ULuG: TÖRÜN: aLI: BİRTiM: Ya—-T: eRTÜRTüM: —-: BaŞLıGıG: YÜKüNTüRTüM: TİZLiGiG: SÖKüRTüM: ÜZE: TeŊRİ: aSRA: YiR: YaRLıKaDUK: ÜÇüN:kızını ertingü ulu törenle oğluma alı verdim. —- ertingü ulu törenle alı verdim. Ya—- —-t erdirdim. —- Başlıyı yükündürdüm, dizliyi çöktürdüm. Üstte [gök] Tanrı altta yer yarlıkadığı için
K11KÖZüN: KÖRMeDüK: KULKaKıN: eŞiDMeDüK: BODuNuMuN: İLGeRÜ: KÜN: TOGSıKıŊA: BİRiGeRÜ: —-KA: KURıGaRU: —-: SaRIG: aLTUNIN: ÜRüŊ: KÜMüŞİN: KIRGaGLıG: KUTaYIN: KİNLiG: iŞGiTİSİN: ÖZLüK: aTIN: aDGıRIN: KaRA: KİŞİN:gözün görmediği, kulağın işitmediği bodunumu, ileri gün doğusuna, beride —-ka, geride —- Sarı altınını, ürüng gümüşünü, kırgalı kutayını, kinli işgitisini özlük atını, aygırını, kara kişini
K12KÖK: TeYeŊİN: TÜRÜKüME: BODuNuMA: KaZGaNU: BİRTİM: İTİ: BİRTiM: —-: BUŊSuZ: KILTıM: —-: —-RTİ: eRKLiG: —-: aNÇA: TÜMeN: OGLI: —-YA: aLMıN: —-ÜN: BeGLeRiG: BODuNuNDA: —-:gök teyenini Türk’üme bodunuma kazanı verdim, edi verdim. —- bungsuz kıldım. —- —-rdi. Erkli —- onca tümen oğlu —-ya almın[?] —-ün beğleri, boduna —-
K13YiME: İGiDiŊ: eMGeTMeŊ: TOLGaTMaŊ: OLuRTuM: TÜRK: BeGLeR: TÜRK: BODuNuM: —-: aT: BİRTiM: —-Ü—-: aMTIKA: TaŞıG: —-ÜR—-: KaZGaNMıŞ: aGIMIN: TÜRK: BODuN: —-I: BU: KaGaNıŊDA: BU: BeGLeRiGDE: —-: —-: SUBuŊDA: aDRıLMaSaR: TÜRK: BODuNuNTA:yine igidip emekletmeden tolgatmadan oturdum. Türk beğleri, Türk bodunuma —- at verdim, —-ü—- Şimdiki taşı —-ür—- kazanmış ağımın Türk bodunu, —- bu kağanından, bu beğlerinden, —- —- suyundan ayrılmazsan, Türk bodunda
K14ÖZüŊ: eDGÜ: KÖRTeÇİ: SeN: eBGE: KİRTeÇİ: SeN: BUŊSuZ: BOLDaÇI: SeN: aNDA: KİSRE: TaBGaÇ: KaGaNDA: BeDiZÇİG: KOP: KeLÜRTüM: MeNiŊ: SaBıMıN: SIMaDI: İÇReKİ: BeDiZÇİG: ITI: aŊaR: aDıNÇıG: BaRK: YaRaTıDıM: İÇİN: TaŞIN: aDıNÇıG: BeDiZ: URTURTuM: TaŞ: TOKITTıM: KÖŊüLKeTİ: SaBıNıM: URTURTuM:özünde iyi[lik] görecek sen, eve girecek sen, bungsuz olacak sen. Ondan kisre Tabgaç kağanından bezeci hep getirttim. Benim savımı sımadı. Içerdeki bezecisini itdi. Ona ayınçı bark yaptırttım. İçine dışına ayınçı beze vurdurttum. Taş dokuttum, gönüldeki savımı [taşa] vurdurttum.
K15ON: oK: OGLIŊA: TaTIŊA: TeGİ: BUNI: KÖRÜ: BİLiŊ: BeŊGÜ: TaŞ: TOKITDıM: —-: TOKITDıM: BİTİDiM: —-: OL: TaŞ: BaRKIN: —-:On Ok oğluna, tatına değin bunu görüp bilin. Bengü taş dokuttum. —- dokuttum. bitidim —- O taş barkını —-
B1—-ÜZE—-:—-üstte—-
B2BİLGE: KaGaN: UÇA: BaRDI:Bilge Kağan uça vardı
B3YaY: BOLSaR: ÜZE: TeŊRİ:yaz olsa, üstte Tanrı
B4KöBüRGeSİ: öTeRÇE: aNÇA: TaKI:köbürgesi öterce anca dahi
B5TaGDA: SIGUN: öTSeR: aNÇA:dağda sığun ötse, anca
B6SaKıNUR: MeN: KaŊıM: KaGaN:sakınırım ben kangım kağan[I]
B7TaŞIN: ÖZüM: KaGaN:taşını öz’üm kağan —-
B8—-:—-
B9—-:—-
GB1—- BİLGE: KaGaN: BİTiGİN: YOLuG: TİGiN: BİTiDiM: BUNÇA: BaRKıG: BeDiZiG: UZuG: —-KaGaN: aTISI: YOLuG: TİGiN: MeN: aY: aRTUKI: TÖRT: KÜN: OLuRuP: BİTİDiM: BeDiZeTiM: YaG—-:—- Bilge Kağan’ın bitiğini Yolluğ Tigin bitidim Bunca barkı bezeyi uzu Kağan[ın] atısı Yollug Tigin ben [bir] ay, artı dört gün oturup bitidim, bezedim . Yağ—-

Шухăшăра пĕлтерĕр

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.