Хĕллехи ир

Турхан Хĕветĕрĕ


Турхан Хĕветĕрĕ Чăваш Республикин Елчĕк районĕнчи Турханта 1876 çулхи нарăсăн 13-мĕшĕнче çуралнă. Пуçламăш шкулта пĕлӳ илнĕ хыççăн малалла вĕренмен, тăван ялта пурăннă. 1932 çулта вăрман каснă чухне йывăç пырса çапнипе сарăмсăр вилнĕ.
Литература ĕçне XIX ĕмĕр вĕçĕнче кӳлĕннĕ, ăна ку ĕçре хăйĕн пиччĕшĕ Турхан Яккăвĕ хавхалантарса, пулăшса пынă. Пĕтĕмпе вăл хĕрĕхе яхăн сăвă çырнă. [lib]


Пӳрте сивĕ шаккаса
Çывракан çынсе(не) вăратать,
Малта шурăмпуç çутăлса
Тĕттĕме алăкран хăратать,
Тĕттĕм ери-ерипе
Куçран йăлтах çухалать,
Йăлтăр-йăлтăр куçĕпе
Пĕтĕм тĕнчене хăй пăхать.
Кӳршĕ ялсен тĕлĕнче
Вăрман ӳссе тăнă пек,
Пӳртри кăмакасен ăшĕнче
Вут йăлкăшать çиçĕм пек.
Тĕтĕм илемлĕ пăтранса
Пĕлĕт çине улăхать,
Хĕвел тĕтĕме шуратса
Ту хыçĕнчен хăпарать.
Юр хĕвелпе çуталса
Ытла çутă курăнать,
Йăлтăр-йăлтăр выляса
Ылтăн тĕслĕ курăнать.
Хĕвел çуталса тухрĕ те,
Тĕттĕм тĕнче çуталчĕ.
Çывракан чунсем тăчĕç те,
Яла сасă сарăлчĕ:
Хăшĕ шыва каяççĕ,
Хăшĕ выльăх шăвараççĕ,
Хăшĕ урампа чупаççĕ —
Йытăсем вĕрсе хăваççĕ.
Тараса кашти сивĕпе
Хаярланса кăшкăрать,
Шыв ăсакан ерипе
Пĕр пусать те пĕр ярать.
Çапла хĕлле ирсайран
Çакăн евĕрлĕ пулать вăл,
Кам та пулсан сăнасан
Ир еплине курать вăл.