Кол Гали: Уçăппа Сĕлихха

Уçăппа Сĕлихха

Кол Гали – Атăлçи Пăлхарăн чаплă пĕлÿçи, тĕпчевçи, тата Алăран алла куçарса пынипе унăн ячĕ халăхăн уйрăмах юратнă поэмипе пĕрле упранса юлнă теççĕ. Поэмăри сăнарсемпе пулăмсем Библири калавран килеççĕ, анчах ислам тĕнĕ урлă урăхланаççĕ… Тĕплĕнрех →

(Поэма сыпăкĕсем)

Пĕрремĕш Пайĕ
Уçăп тĕлĕкĕ

Ашшĕ чĕр çинче ларнă чух пĕрре
Пулнă матуркка Уçăп вун пĕрте.
Лăпкăн ларнă вăл, кайнă тĕлĕрсе,
Тĕлĕк ун пуçне курăннă кĕрсе.

Малаллине вулас

Тимофей Терентьев: Савнă тус

Тимофей Терентьев — Хусанти семинарирен вĕренсе тухнă учитель, çутĕç тата ĕçтăвком ертÿçи. Ытларах революци тапхăрĕнче вĕренмешкĕн ÿкĕтлесе çырнă… Тĕплĕнрех


Савнă тус

Аттен трантас пур чухне
Кÿлсе тăрат пар лаш[у]на:
Çилхисене çи[вĕ]тлесе,
Хÿрисене тÿлесе,

Малаллине вулас

Тимофей Терентьев: Тусăм

Тимофей Терентьев — Хусанти семинарирен вĕренсе тухнă учитель, çутĕç тата ĕçтăвком ертÿçи. Ытларах революци тапхăрĕнче вĕренмешкĕн ÿкĕтлесе çырнă… Тĕплĕнрех


Тусăм

Савнă тусăм Уляна
Свăнчĕ сывлăм типиччен.
Каланăччĕ сăмахсем
Чĕре варне витинчен.

Малаллине вулас

Паласахун Юсупĕ: Хăтлă пĕлÿ

Паласахун Юсупĕ – Вăта Ази сăвăçĕ, шухăшлавçи. Тĕрĕк литературин авалхи тапхăрĕн паллă хайлавçи… Тĕплĕнрех →


Хăтлă Пĕлÿ

(Поэма сыпăкĕ)

Вĕренÿпе пĕлÿ çинчен калани

Ăславçă, пĕлÿ çинченех çак сăмах.
Пĕлÿ ырлăхне эп мухтасшăн кăштах.

Каçхи тĕттĕмри çутă тĕл — вĕренÿ,
Вĕреннĕ çынна пулатех киленÿ.

Пĕлÿ-вĕренÿ сана çĕклĕ çÿле —
Этемĕн хисепĕ килет пĕлÿпе.

Малаллине вулас

Н. Иванова & В. Никитин: Паласахун Юсупĕ

Н. Иванова тата В. Никитин – чăваш сăмахлăхне тĕпчесе шкулти ачасем умне кĕнеке кăларса тăратнă коллекив ертÿçисем, авторсем… Тĕплĕнрех →


Паласахун Юсупĕ

Авалхи тĕрĕк халăхĕсен сăмахлăхне, каларăшĕсене, вĕрентĕвне пухса кĕнеке кăларнă Паласахун Юсупĕн (Юсуф Баласагунский) ятне эсир 9-мĕш класс кĕнекинче тĕл пулнăччĕ. Халĕ унпа тĕплĕнрех паллашăпăр.

Вăтам Азири паллă сăвăç, тĕпчевçĕ, шухăшлавçă Юсуп хасс-хуçа XI ĕмĕр пуçламăшĕнче, 1021 çулта, Паласахун хулинче çуралса ÿснĕ. Вăл нумай вĕреннĕ, тĕрлĕ çĕрте çÿренĕ, çынсен ăсне, пĕлĕвне, ăслăлăх шыравĕсене мухтанă.

Малаллине вулас

Н. Иванова & В. Никитин: Ахмед Ибн Фадлан

Н. Иванова тата В. Никитин – чăваш сăмахлăхне тĕпчесе шкулти ачасем умне кĕнеке кăларса тăратнă коллекив ертÿçисем, авторсем… Тĕплĕнрех →


Ахмед Ибн Фадлан

Аслă Атăл шывĕнчен сулахаялла пĕр фарсах (6 çухрăм) кайсан Теччĕ хулипе тĕлме-тĕл, Нухрат Атăл вăрринчен 30 çухрăм анатарах, Пăлхар хулашĕ сарăлса выртать. Ку вăл — пирĕн несĕлсен тăван çĕр-шывĕн, Аслă Пăлхар патшалăхĕн, тĕп хулин вырăнĕ. Кунта Хура палата, Çурçĕр тата Тухăç масарĕсем (усыпальницисем), шĕвĕр тăрăллă Кĕçĕн минаретпа вырăс чиркĕвĕ аякранах курăнаççĕ. Вĕсене çĕнетсе юсанă. Тата нумай тĕлĕнтермĕш çĕр айне пулнă: мунча, Хан керменĕ, Хĕрлĕ, Шурă палатăсем… Пăлхар хули Х ĕмĕр пуçламăшĕнче аталанма пуçланă, кунта суту-илÿ тума, курма-вĕренме аякри Византипе Иранран, Китайпа Тибетран, çывăхри Киев Руçĕнчен улшуçсем, ăсчахсем, çул çÿревçĕсем килсе тăнă. Пăлхарта Кол Гали сăвăç Уçăппа Сĕлихха çинчен поэма çырнă, Якоб ибн Нугман историк, Хамид аль Булгари философ хăйсен ĕçĕсемпе чапа тухнă.

Малаллине вулас

Иван Козлов: Арман авăрни

Иван Козлов – тĕрлĕ вăхăтра тата тĕрлĕ хуласенче суту-илÿ сферинче тата хутпĕнменлĕхе пĕтерес ĕçре вăй хунă паллă учитель. Халăхăн авалхи йăли-йĕрки çинчен сăвăсемпе очерксем çырса хăварнă… Тĕплĕнрех →


Арман авăрни

Хăлтăр-халтăр! чул çавăрнать,
Çамрăк мелник кускалать.
Чул хăпартма каймалла:
Вăта çĕрти чула тăкмалла…
Вăрăм хуçа савăнать,
Тăватă чулĕпе авăрать.

Малаллине вулас