Кол Гали: Уçăппа Сĕлихха

Уçăппа Сĕлихха

Кол Гали – Атăлçи Пăлхарăн чаплă пĕлÿçи, тĕпчевçи, тата Алăран алла куçарса пынипе унăн ячĕ халăхăн уйрăмах юратнă поэмипе пĕрле упранса юлнă теççĕ. Поэмăри сăнарсемпе пулăмсем Библири калавран килеççĕ, анчах ислам тĕнĕ урлă урăхланаççĕ… Тĕплĕнрех →

(Поэма сыпăкĕсем)

Пĕрремĕш Пайĕ
Уçăп тĕлĕкĕ

Ашшĕ чĕр çинче ларнă чух пĕрре
Пулнă матуркка Уçăп вун пĕрте.
Лăпкăн ларнă вăл, кайнă тĕлĕрсе,
Тĕлĕк ун пуçне курăннă кĕрсе.

Малаллине вулас

Н. Иванова & В. Никитин: Вырăс Патшалăхне Кĕнĕ Хыççăнхи Халап-Сăмах

16-мĕш тата 18-мĕш ĕмĕрсен хушши. Ку тапхăр тĕлне чăвашла сăмахлăх сăмах вĕççĕн кăна тытăннă. Фольклор сăмахлăхĕн хăш пĕр тĕслĕхĕсене ку тапхăрпа çыхăнтарма пулать… Тĕплĕнрех→


Вырăс Патшалăхне Кĕнĕ Хыççăнхи Халап-Сăмах

XVI ĕмĕрте Чăваш çĕрĕ çине вырăс патшалăхĕ сисĕнмеллех витĕм кÿме пуçланă. Чулхула (ăна 1221 çулта никĕсленĕ), Кăрмăш (1372), Сăр (Васильсурск, 1523) хулисем вырăссемшĕн Атăл тăрăх анаталла анмалли вăйлă никĕс пулса тăнă. Хайсен пусмăрне тÿсейми тарăхнă халăх вырăс патши пулăшасса шаннă. Турхан-мăрса таврашĕ тутар майлă çаптарнă. Халăх унталла та, кунталла та туртăнма пуçланă.

Малаллине вулас

Турă Амăшĕ Çĕр çинчен Тÿпене Илĕннĕ Кун Вĕрентсе Калани

Священник Николай Кузьминъ


Çурла 15-мĕшĕ

Турă Амăшĕ Леш Тĕнђене Куçнă Кун Вĕрентсе Калани

Йуратнă тăванăмсем! Пайан таса ђиркÿ Турă Амăшĕ вилнине асăнат̌. Çавăнпа епĕ сире ун çинђен каласа парас тетĕп.

Іисус Христос Туррăмăр пĕлĕт çине çĕкленсен кайран Турă Амăшĕ çĕр çинђе пайтах пурăннă. Вăл çитмĕл çула çитсе вилнĕ, теççĕ.

Малаллине вулас

Тереш хĕрне антăм та…

15-мĕш тата 16-мĕш ĕмĕрсен хушши. Ку тапхăрта çырса хăварнă палăксем е вĕсен копийĕсем çук. Халăх хушшинче сăмах вĕççĕн упранса юлнă фольклор сăмахлăхĕн хăш пĕр тĕслĕхĕсем ку тапхăрта пуçланнă теме май пур… Тĕплĕнрех →


Тереш Хĕрне Антăм та Хăмла Татрăм

Тереш хĕрне антăм та хăмла татрăм,
Мăй (ă)ма хура çĕлен те явăнтартăм.
Ÿпне ялне пытăм та çурт çавăртăм,
Аюл тамăк хуранне пуçăма ятăм.

Малаллине вулас

Спиридон Михайлов-Янтуш: Сарри паттăр

Спиридон Михайлов чăвашран тухнă пирвайхи историк, этнограф, географ, фольклорист, Раççей географи обществин членĕ тата ĕçченĕ (1854), Хусанти статистика комитечĕн членĕ тата корреспонденчĕ (1856). Очеркĕсенче чăвашсен йăли-йĕркине çырса кăтартнă, халăх сăмахлăхĕн тĕслĕхсене пухса çапса кăларттарнă… Тĕплĕнрех →


15-мĕш тата 16-мĕш ĕмĕрсен хушши. Ку тапхăрта çырса хăварнă палăксем е вĕсен копийĕсем çук. Халăх хушшинче сăмах вĕççĕн упранса юлнă фольклор сăмахлăхĕн хăш пĕр тĕслĕхĕсем ку тапхăрта пуçланнă теме май пур… Тĕплĕнрех →


Сарри Паттăр

(С. М. Михайлов-Янтуш çырнинчен)

Хусан патшисем авал чăвашсен ĕнси çинче тенĕ пекех пурăннă. Хан тарçисем чăваш ялĕсене пĕр япала хăвармичченех çаратса çÿренĕ, илемлĕ хĕрĕсене тыткăна иле-иле кайнă. Çав саманара Сарри ятлă питĕ пысăк кĕлеткеллĕ те калама çук вăйлă çын пурăннă. Ăна чăвашсем паттăр тесе хисепленĕ.

Малаллине вулас

Çичĕ хăрхăм

15-мĕш тата 16-мĕш ĕмĕрсен хушши. Ку тапхăрта çырса хăварнă палăксем е вĕсен копийĕсем çук. Халăх хушшинче сăмах вĕççĕн упранса юлнă фольклор сăмахлăхĕн хăш пĕр тĕслĕхĕсем ку тапхăрта пуçланнă теме май пур… Тĕплĕнрех →


Çичĕ хăрхăм

Авал Сĕве хĕрринче,
Чапăрлă ту тăрринче,
Чултан тунă тĕрекпе
Питĕ чаплă керменте
Пурăннă Пикмет мăрса
Таврара хуçа пулса.

Малаллине вулас

Тутар тыткăнĕ

15-мĕш тата 16-мĕш ĕмĕрсен хушши. Ку тапхăрта çырса хăварнă палăксем е вĕсен копийĕсем çук. Халăх хушшинче сăмах вĕççĕн упранса юлнă фольклор сăмахлăхĕн хăш пĕр тĕслĕхĕсем ку тапхăрта пуçланнă теме май пур… Тĕплĕнрех →


Тутар Тыткăнĕ

Ĕлĕк чăвашсене пурăнма пит йывăр пулнă. Элле пĕр тутарсем, элле пĕр нухайсем, элле тата калмăксем-темĕнсем, вырăсĕ-мĕнĕ чăвашсене çаратса пурăннă. Мул-тавар анчах мар, çыннисене те выльăхсем пек кĕтĕвĕ-кĕтĕвĕпе тыткăна Хăвала-хăвала кайнă тет. Хĕр-упраçсене вăрла-вăрла кайса тутара сутнă тет. Чăваш хĕрĕсем ĕçчен пулнă вĕсем, чипер пулнă вĕсем. Çавăнпа тутар пуянĕсем валли вăрланă вĕсене. Тутар вăл виç-тăват арăмпа пурăннă ĕлĕк. Ваттисем пит кала-кала паратчĕç ĕлĕк хĕрсене вăрланине. Пĕр хĕр каясшăн пулмасăр пит хытă тăнă тет те вара çав хĕре лаша хÿринчен кăкарса илсе кайнă тет. Пĕр юмахне халь те ас тăватăп-ха чăваш хĕрне вăрласа тутара пани çинчен.

Малаллине вулас